Beren in de Balkan: wat je moet weten als je gaat wandelen in Bulgarije en Noord-Macedonië

We zagen er twee. In Bulgarije een babybeer langs de bergweg tijdens onze jeeptour in de Rhodope-bergen moeder nergens te bekennen, het dier schrok van ons en verdween razendsnel in de struiken. En tijdens onze wandeling, hoog in de sneeuw op de berghellingen boven Borovets, verse berensporen in de sneeuw. Niet van één beer. Van twee. De sneeuw was zo vers dat de sporen er net in gezet konden zijn.

We draaiden om.

Beren in de Balkan zijn geen sprookje en geen uitzondering. Ze zijn er gewoon. En als je gaat wandelen in de berggebieden van Bulgarije of Noord-Macedonië, is de kans reëel dat je ze tegenkomt, of in ieder geval hun sporen. Wat je dan moet weten.

Hoeveel beren leven er?

Bulgarije heeft één van de grootste berenpopulaties van Europa, met naar schatting zo’n 1.100 bruine beren. Vooral in het Rila-gebergte vind je grote concentraties. Bulgarije kent ook één van de grootste reservaten van Europa, de Central Rila Reserve, waar dieren zonder bedreiging van mensen kunnen leven.

De Rhodope-bergen in het zuiden van Bulgarije zijn een thuisbasis voor bruine beren en lynxen, naast een enorme rijkdom aan planten en vogels. Dit is precies het gebied waar wij reden, bij Teshel en Devin. De jeeptour-eigenaar was er volkomen nuchter over: beren zijn hier normaal. Hij wist waar ze liepen.

In Noord-Macedonië leven bruine beren en wolven in de nationale parken, waaronder het Mavrovo National Park. Park Pelister, waar wij wandelden en de berensporen vonden, heeft soortgelijke fauna. De sporen die wij zagen op zo’n 2.000 meter hoogte waren vers. Vers genoeg om niet verder te gaan.

Zijn ze gevaarlijk?

De meeste beren zullen mensen vermijden als ze je horen aankomen. Toch is het belangrijk om te onthouden dat beren in het wild gevaarlijk kunnen zijn. Hun gedrag is soms onvoorspelbaar.

Iemand die al dertig jaar beren bestudeert in de Rhodope-bergen zegt het zo: “De beren hier zijn niet agressief. Ze gedragen zich erg geheimzinnig. Ze laten zich niet snel zien. Kom je toch oog in oog met eentje te staan, praat dan zacht en vriendelijk, dan doen ze je niks.”

De praktijk: een beer die je van ver ziet, is bijna altijd een beer die al wegloopt. Een beer die je verrast of, nog riskanter, een moederbeer met jongen is een heel ander verhaal. Dat is de situatie die je wil vermijden.

Bruine beren kunnen een snelheid van vijftig tot zestig kilometer per uur behalen. Je rent de strijd niet van ze weg. Dat is dus ook het eerste wat je niet moet doen.

Wat doe je wél?

Voor de wandeling:

Maak lawaai. Praat, zing, gebruik een wandelstok die tikt. Beren vermijden mensen meestal voordat mensen merken dat er een beer in de buurt is geweest. Wandel niet stil en alleen door berengebied. Met z’n tweeën of in een groep is altijd beter dan alleen. Oordopjes in tijdens een boswandeling: niet doen.

Gebruik zo min mogelijk parfum, deodorant of aftershave. Beren komen op dit soort geuren af.

Vraag bij je hotel of accommodatie naar recente beerwaarnemingen in de omgeving. Dit is geen gekke vraag in deze gebieden. Onze jeeptour-eigenaar in de Rhodopen wist precies waar de beren de afgelopen dagen waren gesignaleerd.

Als je een beer ziet:

Blijf rustig. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, maar paniek helpt niet. Maak jezelf zo groot mogelijk en loop langzaam achteruit. Gooi een voorwerp, zoals je rugtas, richting de beer als hij op je afkomt.

Vermijd direct oogcontact. Dit beschouwt het dier als een teken van agressie. Houd de beer wel altijd in het oog terwijl je langzaam achteruitloopt.

Ga nooit rennen. Een beer is sneller dan jij. Altijd.

Komt een beer doelbewust op je afgerend, maak je dan zo groot mogelijk, praat duidelijk en loop achterwaarts weg. Soms is het slechts een blufaanval en zal de beer je niet aanraken.

Als het echt misgaat:

Als de ontmoeting een verrassing was of het gaat om een moederbeer met welpen, en de beer maakt fysiek contact: val dan op de grond en doe alsof je dood bent. Rol op je buik en bedek je nek en de achterkant van je hoofd met je handen. Reageer niet.

Als een beer je aanvalt in je tent: vecht altijd terug. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het verschil zit hem in de situatie. Een verdedigingsaanval (verrassing, jongen in de buurt) stopt als de beer denkt dat je geen bedreiging meer bent. Een roofaanval stopt niet vanzelf.

Berenspray: meenemen?

In Noord-Amerika is berenspray een standaard reisonderdeel in berengebied. In de Balkan is het minder gebruikelijk, maar het bestaat wel en je kunt het meenemen. Het is een soort krachtige pepperspray die op vijf tot tien meter afstand effectief is. Als je serieus de bergen in gaat in Bulgarije of Noord-Macedonië, is het een overweging waard.

Hoe groot is de kans dat je er een ziet?

Klein, maar niet nul. Speciale beerentours in de Rhodopen bieden een garantie van 90 procent op een waarneming tijdens de beste periodes: april-mei en september-november, rond zonsopgang of -ondergang. Dat zegt genoeg over hoe aanwezig ze zijn in dat gebied.

Buiten die gerichte tours en buiten die periodes is de kans aanzienlijk kleiner. Maar verse sporen in de sneeuw, een babybeer langs de weg, een herder die je vertelt waar de beren de afgelopen nacht liepen: het kan zomaar gebeuren. Wij hadden het twee keer in vier en een halve week.

Wat maakt het bijzonder

Ik wil dit niet alleen als waarschuwing neerzetten. Een beer in het wild zien is een van de meest bijzondere momenten die je in Europa kunt meemaken. Buiten alle safarilanden en dierenparken om, gewoon langs een bergweg in Bulgarije. Dat babybeer-moment hoe snel hij de struiken in schoot, hoe groot hij al was blijft hangen.

De berensporen in de sneeuw in Noord-Macedonië ook. Niet omdat ze eng waren, maar omdat je op dat moment voelt hoe dicht de wilde natuur is. Wij waren op 2.000 meter in een berggebied waar beren lopen. Dat is precies waarom die bergen zo mooi zijn.

Ga gewoon. Maar weet waar je naartoe gaat.

Lees ook mijn andere blogs over de Balkanreis:

• Noord-Macedonië met de auto: wat je echt moet weten voor je gaat
• 9 dingen om te doen in Noord-Macedonië: van kloosters tot kanoën
• Het meer van Ohrid: een van de oudste meren van Europa en waarom je er langer blijft dan gepland
• Skopje: de stad met te veel standbeelden en toch een eigen charme

Wil je een rondreis door de Balkan laten uitdenken waarbij je ook rekening houdt met dit soort ervaringen? Bel me. 06-20851033.